Tháng 8/2026, nhiều chính sách quy định tại Pháp lệnh, các Nghị định và hàng loạt thông tư hướng dẫn chính thức có hiệu lực thi hành, tác động đến nhiều lĩnh vực của đời sống kinh tế - xã hội. Trong đó, nổi bật là chính sách về đất đai, vận tải đường bộ, cai nghiện bắt buộc, tòa án, thuế và rất nhiều quy định mới đáng chú ý khác mà cá nhân, doanh nghiệp và cơ quan, tổ chức cần kịp thời cập nhật để thực hiện đúng quy định.
1. Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, số 03/2026/UBTVQH16 ban hành ngày 08/7/2026, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2026
Pháp lệnh này gồm 05 chương, 48 điều, thay thế Pháp lệnh Trình tự, thủ tục Tòa án nhân dân xem xét, quyết định việc đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc số 01/2022/UBTVQH15, nhằm bảo đảm thống nhất với Luật Phòng, chống ma túy năm 2025.
Theo đó, Pháp lệnh quy định cụ thể trình tự, thủ tục để Tòa án nhân dân xem xét, quyết định áp dụng biện pháp đưa người nghiện ma túy từ đủ 12 tuổi đến dưới 18 tuổi đi cai nghiện bắt buộc tại trường giáo dưỡng, đồng thời bổ sung các quy định về hoãn, miễn, tạm đình chỉ việc chấp hành quyết định theo quy định mới của Luật Phòng, chống ma túy năm 2025.
2. Nghị định số 281/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 13/7/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định 123/2024/NĐ-CP ngày 04/10/2024 của Chính phủ quy định về xử phạt vi phạm hành chính trong lĩnh vực đất đai, có hiệu lực thi hành từ ngày 31/8/2026
Nghị định số 123/2024/NĐ-CP chưa có quy định riêng đối với trường hợp vợ chồng cùng có quyền sử dụng đất. Nghị định chỉ quy định cá nhân, hộ gia đình, cộng đồng dân cư và tổ chức là các đối tượng bị xử phạt, trong đó hộ gia đình và cộng đồng dân cư bị xử phạt như đối với cá nhân (quy định tại điểm b Điều 2 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP)
Theo quy định mới tại Điều 1 Nghị định số 281/2026/NĐ-CP, nếu hành vi vi phạm hành chính xảy ra trên thửa đất thuộc quyền sử dụng chung của vợ chồng thì việc xác định mức xử phạt được áp dụng như đối với một cá nhân. Như vậy, khi quyền sử dụng đất thuộc quyền sử dụng chung của vợ chồng, việc xác định mức phạt hành chính được thực hiện như đối với một cá nhân, thay vì xử phạt riêng đối với từng người hoặc xử phạt như đối với tổ chức.
Bên cạnh đó, Điều 2 Nghị định số 281/2026/NĐ-CP cũng bổ sung các biện pháp khắc phục hậu quả đối với hành vi sử dụng giấy tờ đất bị tẩy xóa, sửa chữa hoặc giấy tờ giả, gồm có:
- Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của đất trước khi vi phạm;
- Buộc khôi phục lại tình trạng ban đầu của mốc địa giới đơn vị hành chính;
- Buộc thực hiện lại thủ tục hành chính về đất đai;
- Buộc nộp lại các giấy tờ đã bị tẩy xóa, sửa chữa, làm sai lệch nội dung; giấy tờ giả đã sử dụng.
Đáng chú ý, thay vì áp dụng hình thức xử phạt bổ sung là tịch thu giấy tờ giả hoặc giấy tờ bị tẩy xóa như trước đây (khoản 2 Điều 4 Nghị định số 123/2024/NĐ-CP), Nghị định số 281/2026/NĐ-CP đã bãi bỏ quy định này và chuyển sang áp dụng biện pháp khắc phục hậu quả là buộc nộp lại các giấy tờ vi phạm. Điều này góp phần hoàn thiện cơ chế xử lý đối với các hành vi vi phạm trong quá trình thực hiện thủ tục đất đai.
3. Nghị định số 238/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 26/6/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 168/2024/NĐ-CP ngày 26/12/2024 của Chính phủ quy định xử phạt vi phạm hành chính về trật tự, an toàn giao thông trong lĩnh vực giao thông đường bộ; trừ điểm, phục hồi giấy phép lái xe, có hiệu lực thi hành từ ngày 15/8/2026
Theo quy định tại khoản 1 Điều 2 Nghị định số 238/2026/NĐ-CP sửa đổi, bổ sung khoản 1a Điều 6 Nghị định số 168/2024/NĐ-CP: Phạt cảnh cáo đối với người điều khiển xe ô tô thực hiện hành vi chở trẻ em dưới 10 tuổi và chiều cao dưới 1,35 mét trên xe mà không sử dụng thiết bị an toàn phù hợp cho trẻ em theo quy định (trừ xe ô tô kinh doanh vận tải hành khách).
Theo đó, từ ngày 15/8/2026, người lái ô tô chở trẻ em dưới 10 tuổi và có chiều cao dưới 1,35m mà không sử dụng thiết bị an toàn phù hợp sẽ bị phạt cảnh cáo.
Điểm mới đáng chú ý quy định tại khoản 2 Điều 1 Nghị định số 238/2026/NĐ-CP: Phạt tiền từ 800.000 đồng - 01 triệu đồng đối với hành vi: Chở trẻ em dưới 10 tuổi và chiều cao dưới 1,35 mét trên xe ô tô ngồi cùng hàng ghế với người lái xe (trừ xe ô tô chỉ có một hàng ghế).
4. Nghị định số 274/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành 07/7/2026 quy định chi tiết một số điều và biện pháp thi hành Luật Đấu thầu về lựa chọn nhà đầu tư thực hiện dự án đầu tư kinh doanh, có hiệu lực thi hành từ ngày 21/8/2026
Theo quy định tại điểm a khoản 1 Điều 6 Nghị định số 274/2026/NĐ-CP, nhà đầu tư có giải pháp ứng dụng công nghệ tiên tiến, công nghệ cao, công nghệ thân thiện với môi trường, kỹ thuật hiện có tốt nhất nhằm giảm thiểu ô nhiễm môi trường với dự án thuộc nhóm có nguy cơ tác động xấu đến môi trường mức độ cao được hưởng ưu đãi 5% khi đánh giá hồ sơ dự thầu gồm:
Doanh nghiệp khoa học và công nghệ;
Doanh nghiệp khởi nghiệp sáng tạo, tổ chức hỗ trợ khởi nghiệp sáng tạo được cơ quan có thẩm quyền công nhận;
Trung tâm đổi mới sáng tạo;
Doanh nghiệp công nghệ chiến lược;
Doanh nghiệp công nghệ cao;
Doanh nghiệp sản xuất sản phẩm công nghệ cao;
Cơ sở ươm tạo công nghệ cao, ươm tạo doanh nghiệp công nghệ cao theo quy định của pháp luật về công nghệ cao.
5. Nghị định số 273/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 07/7/2026 về kinh doanh hàng miễn thuế, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/7/2025
Nghị định quy định về quản lý hải quan, thủ tục hải quan, kiểm tra, giám sát hải quan đối với hoạt động kinh doanh hàng miễn thuế; áp dụng đối với người xuất cảnh, nhập cảnh, quá cảnh, hành khách trên chuyến bay quốc tế, thuyền viên tàu biển, doanh nghiệp kinh doanh hàng miễn thuế và các tổ chức, cá nhân có liên quan.
Điểm mới đáng chú ý của Nghị định số 273/2026/NĐ-CP là quy định tạo thuận lợi cho người mua hàng miễn thuế thông qua việc khai thác dữ liệu điện tử từ các cơ sở dữ liệu quốc gia và cơ sở dữ liệu chuyên ngành.
Theo quy định cũ tại Điều 3 Nghị định số 100/2020/NĐ-CP, khi mua hàng miễn thuế, từng nhóm đối tượng đều phải xuất trình giấy tờ để chứng minh đủ điều kiện mua hàng.
Theo quy định mới tại khoản 6 Điều 5 Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, khi mua hàng miễn thuế, trường hợp thông tin của người mua đã được kết nối, chia sẻ từ Cơ sở dữ liệu quốc gia về dân cư hoặc cơ sở dữ liệu chuyên ngành, người mua không phải xuất trình bản giấy của các giấy tờ có chứa thông tin đó. Quy định này được áp dụng đối với các trường hợp được mua hàng miễn thuế theo Nghị định số 273/2026/NĐ-CP, gồm:
Người xuất cảnh, quá cảnh;
Người nhập cảnh;
Hành khách trên chuyến bay quốc tế;
Trường hợp được hưởng quyền ưu đãi, miễn trừ;
Thuyền viên làm việc trên tàu biển chạy tuyến quốc tế.
6. Nghị định số 218/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 19/6/2026 sửa đổi, bổ sung một số điều của Nghị định số 158/2024/NĐ-CP ngày 18/12/2024 của Chính phủ quy định về hoạt động vận tải đường bộ, có hiệu lực thi hành từ ngày 10/8/2026
Nghị định số 218/2026/NĐ-CP bổ sung khoản 11, khoản 12 tại Điều 7 Nghị định số 158/2024/NĐ-CP quy định liên quan đến việc kết nối và chia sẻ dữ liệu về các nội dung của Hợp đồng vận tải hành khách.
Theo đó, từ ngày 01/01/2028, đơn vị kinh doanh vận tải hành khách theo hợp đồng phải thực hiện kết nối, chia sẻ dữ liệu về các nội dung của Hợp đồng vận tải hành khách trước khi thực hiện chuyến đi cho Bộ Công an (Cục Cảnh sát giao thông).
Dữ liệu từ hệ thống của Bộ Công an (Cục Cảnh sát giao thông) được khai thác sử dụng để phục vụ công tác tuần tra, kiểm soát và nghiệp vụ khác có liên quan; kết nối chia sẻ dữ liệu cho Bộ Xây dựng (Cục Đường bộ Việt Nam), Bộ Tài chính (Cục Thuế, Cục Hải quan), Ủy ban nhân dân cấp tỉnh (Sở Xây dựng) để phục vụ công tác quản lý nhà nước theo chức năng nhiệm vụ.
7. Nghị định số 211/2026/NĐ-CP của Chính phủ ban hành ngày 16/6/2026 quy định xử phạt vi phạm hành chính về chăn nuôi, có hiệu lực thi hành từ ngày 05/8/2026
Nghị định mới quy định chế tài nghiêm khắc nhằm tăng cường quản lý thị trường, với mức phạt tiền tối đa lên đến 100 triệu đồng đối với cá nhân và 200 triệu đồng đối với tổ chức.
Đáng chú ý, các hành vi vi phạm về kinh doanh, sản xuất, xuất nhập khẩu giống vật nuôi, thức ăn chăn nuôi và sản phẩm xử lý chất thải sẽ chịu thời hiệu xử phạt kéo dài đến 2 năm.
Ngoài ra, doanh nghiệp vi phạm còn phải áp dụng các biện pháp chế tài bổ sung như tước quyền sử dụng giấy phép, đình chỉ hoạt động kinh doanh, buộc thu hồi, tái chế hoặc tiêu hủy sản phẩm không đạt tiêu chuẩn, đồng thời bị tịch thu toàn bộ số lợi bất hợp pháp thu được từ hành vi vi phạm.
8. Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC của Tòa án nhân dân tối cao ban hành ngày 30/8/2026 quy định về nội quy phiên tòa, phiên họp và việc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp, có hiệu lực thi hành từ ngày 01/8/2026
Điều 4 Thông tư số 12/2026/TT-TANDTC quy định về Nội quy phiên tòa nêu không được mang thiết bị truyền đưa, thu thập, lưu trữ thông dữ liệu số như điện thoại, máy tính bảng, máy tính xách tay, đồng hồ thông minh… có tính năng ghi hình… trừ trường hợp được thẩm phán chủ tọa phiên tòa, chủ trì phiên họp cho phép.
Việc sử dụng thiết bị điện tử để tra cứu hồ sơ, tài liệu, chứng cứ, xét xử trực tuyến hoặc ghi âm lời nói, ghi hình ảnh diễn biến phiên tòa, phiên họp với người tham gia tố tụng phải theo sự điều hành của Thẩm phán.
Việc ghi âm lời nói được thực hiện trong thời gian diễn ra phiên tòa, phiên họp. Việc ghi hình ảnh tại phiên tòa, phiên họp chỉ được thực hiện trong thời gian khai mạc phiên tòa, phiên họp và tuyên án, công bố quyết định.
Việc ghi âm lời nói trong thời gian diễn ra phiên tòa, phiên họp; ghi hình ảnh của hội đồng xét xử, thẩm phán trong thời gian khai mạc phiên tòa, phiên họp và tuyên án, công bố quyết định phải được sự đồng ý của thẩm phán chủ tọa phiên tòa, chủ trì phiên họp.