Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 được Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam thông qua ngày 19/6/2014 tại kỳ họp thứ 7 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2015.
Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 đã cụ thể hóa các quy định của Hiến pháp năm 2013, đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với các quy định của pháp luật liên quan trong hệ thống pháp luật Việt Nam như Luật Đất đai, Luật Bảo vệ, chăm sóc và giáo dục trẻ em, Bộ luật Dân sự, Bộ luật Tố tụng dân sự, Luật Bình đẳng giới, Luật Phòng, chống bạo lực gia đình, Luật Quốc tịch, Luật Nuôi con nuôi,… khắc phục được một số tồn tại, hạn chế của Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2000. Luật tôn trọng và có cơ chế pháp lý đầy đủ để bảo đảm thực hiện tốt hơn quyền con người, quyền công dân trong lĩnh vực hôn nhân và gia đình; bình đẳng giới; bảo vệ bà mẹ, trẻ em và những người yếu thế khác; quyền, lợi ích của cá nhân, tổ chức khác có liên quan; lợi ích của gia đình, của Nhà nước và xã hội.
Một nội dung rất quan trọng được đề cập trong Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 là cấp dưỡng. Cấp dưỡng là nghĩa vụ đóng góp tiền hoặc tài sản để đáp ứng các nhu cầu thiết yếu cho người không sống chung nhưng có quan hệ hôn nhân, huyết thống hoặc nuôi dưỡng. Nghĩa vụ này áp dụng cho các trường hợp như người chưa thành niên, người đã thành niên không có khả năng lao động hoặc tài sản tự nuôi mình.
Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định về nội dung này cụ thể như sau:
- Cấp dưỡng giữa các thành viên trong gia đình
Khi giải quyết các trường hợp cấp dưỡng sau khi ly hôn, vấn đề cấp dưỡng chưa bảo đảm quyền lợi của đứa con sau khi ly hôn. Việc yêu cầu cấp dưỡng sau khi ly hôn trên thực tế đang còn nhiều khó khăn, bất cập, người có nghĩa vụ thực hiện việc cấp dưỡng theo đúng quy định của bản án mà Tòa án đã tuyên thì cũng chưa đáp ứng được “nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng”, có những trường hợp, khoản tiền cấp dưỡng sau khi ly hôn không hoặc chậm được thanh toán.
Quy định của Luật còn chưa đồng bộ giữa quyền và trách nhiệm trong các quan hệ giữa vợ và chồng, đặc biệt quan hệ nhân thân. Việc quy định không rõ ràng này có thể không bảo đảm công bằng trong thụ hưởng quyền và thực hiện nghĩa vụ trong hôn nhân.
- Về nghĩa vụ cấp dưỡng sau ly hôn: Điều 115 Luật Hôn nhân và Gia đình năm 2014 quy định nghĩa vụ cấp dưỡng giữa vợ và chồng sau khi ly hôn: “Khi ly hôn, nếu bên khó khăn, túng thiếu có yêu cầu cấp dưỡng mà có lý do chính đáng thì bên kia có nghĩa vụ cấp dưỡng theo khả năng của mình”. Đây là một quy định khó thực hiện trên thực tế vì đa số sau khi ly hôn, các bên không thực hiện việc cấp dưỡng cho vợ hoặc chồng và chưa có chế tài ràng buộc. Việc yêu cầu cấp dưỡng sau ly hôn trên thực tế đang còn nhiều khó khăn, bất cập, chưa nói đến trường hợp khoản tiền cấp dưỡng sau ly hôn là “nợ khó đòi” đối với một số trường hợp. Cả trong trường hợp người có nghĩa vụ cấp dưỡng thực hiện việc cấp dưỡng theo đúng quy định của bản án mà Tòa án đã tuyên thì cũng chưa đáp ứng được “nhu cầu thiết yếu của người được cấp dưỡng”. Việc vận dụng các quy định về cấp dưỡng cho con khi ly hôn vẫn còn những hạn chế, đó là:
+ Có nhiều trường hợp Tòa án công nhận sự thỏa thuận của vợ chồng về việc một bên trực tiếp nuôi con và bên không trực tiếp nuôi con, không phải cấp dưỡng cho con. Thực chất đây là sự thỏa thuận trái pháp luật nhưng vẫn được nhiều cặp vợ chồng thực hiện, vì xuất phát từ nguyện vọng muốn được nuôi con nên một bên thỏa thuận với bên kia là chấp nhận cho họ được nuôi con và sẽ không yêu cầu cấp dưỡng cho con.
+ Thực tế giải quyết ly hôn đã xuất hiện những trường hợp vì hoàn cảnh mà cả vợ và chồng đều không trực tiếp nuôi con chung, nhưng con chung đã được giao cho người thứ ba trực tiếp chăm sóc, nuôi dưỡng. Việc giao con chung cho người thứ ba chăm sóc, nuôi dưỡng chưa được pháp luật quy định, nhưng đã có Tòa án chấp nhận.
+ Việc bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con thuộc diện cần được cấp dưỡng trong trường hợp ly hôn do một bên mất tích hoặc một bên vắng mặt chưa thật sự thỏa đáng. Tại các Tòa án, số lượng ly hôn thuộc các trường hợp này không nhỏ. Tuy vậy, khi giải quyết ly hôn, Tòa án chỉ quyết định giao con cho bên ở nhà trực tiếp nuôi con mà không quyết định bên kia phải cấp dưỡng. Như vậy, quyền và lợi ích hợp pháp của con không được đảm bảo. Để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của con, cần phải có những biện pháp thích hợp đối với tình huống này.
Do đó, cần bổ sung chế tài ràng buộc để nghĩa vụ cấp dưỡng sau ly hôn phải được thực hiện bảo đảm quyền và lợi ích của trẻ em./.